श्रीहरिकोटा : भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेची (इस्रो) पीएसएलव्ही-सी६२ ईओएस-एन१ मोहीम अपयशी ठरली आहे. १२ जानेवारी २०२६ रोजी श्रीहरिकोटा येथून सकाळी १०:१८ वाजता उड्डाण करणाऱ्या पीएसएलव्ही-सी६२ रॉकेटनं उड्डाणानंतर अवघ्या आठ मिनिटांत तिसऱ्या टप्प्यात व्यत्यय अनुभवला आणि मोहिमेचं कार्य अपूर्ण राहिलं. इस्रोचे अध्यक्ष डॉ. व्ही. नारायणन यांनी श्रीहरिकोटा येथे आयोजित पत्रकार परिषदेत या अपयशाची पुष्टी करताना सांगितलं की तिसऱ्या टप्प्यात चेंबर दाबात अचानक घट झाल्यानं आवश्यक थ्रस्ट मिळाला नाही आणि रॉकेट नियोजित मार्गावरून विचलित झालं. परिणामी डीआरडीओचा रणनीतिक ‘अन्वेषा’ उपग्रह तसेच इतर १५ उपग्रह कक्षेत स्थापित करता आले नाहीत.
पीएसएलव्ही हे चार टप्प्यांचं ‘वर्कहॉर्स’ प्रक्षेपण वाहन म्हणून ओळखलं जातं. पहिला आणि तिसरा टप्पा सॉलिड तर दुसरा आणि चौथा टप्पा लिक्विड प्रणोदनावर आधारित असतो. नारायणन यांनी स्पष्ट केलं की तिसऱ्या टप्प्याच्या शेवटाकडे वाहनात व्यत्यय दिसून आला आणि त्यानंतर मार्गभटकंती झाली. मिशन कंट्रोल रूममध्ये त्या क्षणी टेलिमेट्री स्क्रीनवर रॉकेट अनियंत्रित फिरताना दिसत होतं आणि त्यानंतर शांतता पसरली. इस्रोने मोहिमेच्या अपयशाचं नेमकं कारण अद्याप अधिकृतपणे जाहीर केलेलं नसून सर्व ग्राउंड स्टेशनमधील डेटा विश्लेषण सुरू आहे. अहवाल तयार झाल्यानंतर सविस्तर माहिती जाहीर करण्यात येईल, असं त्यांनी सांगितलं.
मे २०२५ मधील पीएसएलव्ही-सी६१ मोहिमेतही तिसऱ्या टप्प्यात चेंबर दाबात घट होऊन अपयश आलं होतं. त्याच प्रकारचा व्यत्यय पुन्हा निर्माण झाल्यानं इस्रोसमोर तांत्रिक आव्हान अधिक गंभीर झालं आहे. या वेळी नुकसान झालेल्या पेलोडमध्ये डीआरडीओचा हायपरस्पेक्ट्रल निरीक्षण करणारा ‘अन्वेषा’ उपग्रह आणि ऑर्बिटल सेवा देऊ शकणारा ‘आयुलसॅट’ यांसारखे महत्त्वाचे उपग्रह होते. हे उपग्रह कक्षेत पोहोचू न शकल्यामुळे भारतीय अंतराळ कार्यक्रमातील दोन महत्त्वाच्या तांत्रिक संकल्पनांना धक्का बसला आहे. अपयशी प्रक्षेपणानंतर हे उपग्रह पृथ्वीच्या वातावरणात परत येऊन नष्ट होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
सलग दुसऱ्या अपयशानं पीएसएलव्ही मालिकेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झालं असलं, तरी इस्रो अध्यक्षांनी संस्थेची उभारी आणि दुरुस्तीक्षमता अधोरेखित करत मूळ कारणाच्या सखोल अभ्यासाची घोषणा केली आहे. तिसऱ्या टप्प्यातील ‘मशीनमधील बिघाड’ दूर करण्याबाबत सर्वांचे लक्ष इस्रोकडे लागले आहे. २०२६ च्या अंतराळ दिनदर्शिकेवर या घटनेनं अनिश्चिततेचं ढग दाटून आले असले, तरी इस्रोची परंपरागत जिद्द आणि तांत्रिक ताकद पुन्हा एकदा परीक्षेला उतरणार आहे, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे.
