नवी दिल्ली : देशातील मॉन्सून २०२६ संदर्भात चिंताजनक अंदाज समोर आला असून स्कायमेट या खासगी हवामान संस्थेने यंदा सरासरीपेक्षा कमी पावसाची शक्यता व्यक्त केली आहे. जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यांच्या पावसाळी हंगामात दीर्घकालीन सरासरीच्या सुमारे ९४ टक्के पाऊस पडण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे. यामुळे देशातील शेती, जलस्रोत आणि एकूणच अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
या अंदाजामागे प्रमुख कारण म्हणून एल निनो या हवामान घटनेचा प्रभाव सांगितला जात आहे. पॅसिफिक महासागराच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा जास्त वाढल्याने एल निनो निर्माण होतो आणि त्याचा भारतीय मॉन्सूनवर नकारात्मक परिणाम होतो. स्कायमेटच्या मते, मॉन्सूनच्या पहिल्या टप्प्यात म्हणजे जून महिन्यात परिस्थिती तुलनेने स्थिर राहू शकते, मात्र जुलै ते सप्टेंबर या कालावधीत एल निनोची तीव्रता वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पावसाचे प्रमाण घटण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
विशेषतः देशातील मध्य आणि उत्तर-पश्चिम भागांमध्ये पावसाची कमतरता अधिक जाणवू शकते. याचा थेट परिणाम खरीप हंगामातील पिकांवर होण्याची शक्यता आहे. भारतातील एकूण वार्षिक पावसापैकी सुमारे ७० टक्के पाऊस हा मॉन्सून काळात पडतो, त्यामुळे हा हंगाम कृषी क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. देशातील मोठ्या लोकसंख्येचा उदरनिर्वाह शेतीवर अवलंबून असल्याने मॉन्सूनमधील कोणतीही तफावत अर्थव्यवस्थेवर परिणाम करू शकते. दरम्यान, भारतीय हवामान विभाग पुढील आठवड्यात मॉन्सून २०२६ बाबत आपला पहिला अधिकृत अंदाज जाहीर करण्याची शक्यता आहे.
सामान्यतः दक्षिण-पश्चिम मॉन्सून १ जून रोजी केरळमध्ये दाखल होतो आणि १५ जुलैपर्यंत संपूर्ण देश व्यापतो. त्यामुळे यंदाच्या मॉन्सूनचे आगमन, वितरण आणि कालावधी याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. याउलट ला निना ही स्थिती असल्यास मॉन्सूनला बळकटी मिळते आणि पावसाचे प्रमाण चांगले राहते. मात्र सध्याच्या परिस्थितीत एल निनोचा प्रभाव वाढण्याची शक्यता असल्याने यंदाचा मॉन्सून तुलनेने कमकुवत राहण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे शेतकरी, जलव्यवस्थापन यंत्रणा आणि धोरणकर्त्यांसाठी हा इशारा महत्त्वाचा मानला जात आहे.
