नवी दिल्ली : दिल्लीजवळील जिंद आणि सोनीपत या स्थानकांदरम्यान १७ जुलै २०२६ रोजी भारताच्या पहिल्या हायड्रोजन रेल्वेगाडीला हिरवा झेंडा दाखवण्यात आला. या रेल्वेने आतापर्यंत १,२०० किलोमीटरहून अधिक अंतर यशस्वीपणे कापले असून, यामुळे ३,२०० लिटरहून अधिक डिझेलची बचत झाली आहे. ही हायड्रोजन रेल्वे हायड्रोजन आणि ऑक्सिजन यांच्यातील रासायनिक अभिक्रियेद्वारे स्वतःच वीज निर्मिती करते. या प्रक्रियेतून रेल्वे चालवण्यासाठी लागणारी वीज निर्माण होते आणि उप-उत्पादन म्हणून केवळ पाण्याची वाफ बाहेर पडते. यात धूर किंवा कार्बन उत्सर्जन होत नाही, ज्यामुळे रेल्वे चालवण्याची ही सध्या उपलब्ध असलेली सर्वात स्वच्छ पद्धत ठरली आहे.
हा प्रकल्प भारतीय रेल्वेच्या नेतृत्वाखालील एक स्वदेशी उपक्रम आहे. १० डब्यांच्या या ट्रेनमध्ये दोन हायड्रोजन ड्रायव्हिंग पॉवर कार्स आहेत, ज्या एकूण २,४०० किलोवॅट ऊर्जा पुरवतात; याला लिथियम-आयन फॉस्फेट बॅटरी आणि हायड्रोजन सिलिंडर्सची जोड देण्यात आली आहे. यात ५०० बार पर्यंतच्या दाबावर ग्रीन हायड्रोजन साठवला जातो आणि ३५० बार दाबाने तो पुरवला जातो. जिंद येथे रेल्वेची पहिली समर्पित हायड्रोजन साठवणूक सुविधा उभारण्यात आली असून, तिची एकूण क्षमता सुमारे ३,००० किलोग्रॅम इतकी आहे.
गळती, उष्णता, आग आणि धूर ओळखण्यासाठी अनेक स्वतंत्र सुरक्षा प्रणाली यात बसवण्यात आल्या आहेत. यासोबतच स्वयंचलित शट-ऑफ यंत्रणा, सातत्यपूर्ण वायुवीजन आणि आंतरराष्ट्रीय मानके व अनिवार्य प्रमाणीकरणाचे पालन करण्यात आले आहे. जिंद आणि सोनीपत दरम्यानच्या यशस्वी संचालनानंतर, लवकरच दिल्ली मार्गावरही या रेल्वेची चाचणी सुरू होईल. भारताची हायड्रोजन फ्युएल सेल ट्रेन ही केवळ एक तांत्रिक कामगिरी नाही. ती एक स्वदेशी हायड्रोजन रेल्वे परिसंस्था निर्माण करते आणि शाश्वत व शून्य-उत्सर्जन रेल्वे वाहतुकीप्रती भारताची कटिबद्धता दर्शवते; तसेच, यामुळे भविष्यातील विस्तार आणि स्वच्छ वाहतुकीच्या क्षेत्रातील जागतिक नेतृत्वाचा मार्ग मोकळा होतो.
