मुंबई : मुंबई उपनगरीय रेल्वे प्रवास अधिक सोयीचा, सुलभ आणि परवडणाऱ्या दरांत उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने सुरू करण्यात आलेल्या ‘पर्यटन तिकीट’ योजनेला प्रवाशांकडून मोठा आणि उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. पश्चिम रेल्वेने दिलेल्या माहितीनुसार, गेल्या आर्थिक वर्षात या विशेष तिकीट योजनेचा तब्बल २ लाख ७७ हजार ३९२ प्रवाशांनी लाभ घेतला असून, त्यातून १ कोटी ३१ लाख ३४ हजार २९० रुपयांचा महसूल जमा झाला आहे. या आकडेवारीवरून ही योजना केवळ लोकप्रिय ठरत नसून रेल्वेसाठीही आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरत असल्याचे दिसून येते.
मध्य रेल्वे आणि पश्चिम रेल्वेच्या उपनगरी मार्गांवर अमर्यादित प्रवासाची सुविधा देणारी ही योजना प्रवाशांसाठी मोठा दिलासा ठरत आहे. विशेष म्हणजे, या योजनेअंतर्गत एक दिवस, तीन दिवस आणि पाच दिवस अशा विविध कालावधीसाठी तिकिटे उपलब्ध करून देण्यात आली आहेत. त्यामुळे पर्यटक, विद्यार्थी, तसेच अल्पकालीन मुक्कामासाठी मुंबई किंवा परिसरात येणारे प्रवासी मोठ्या प्रमाणात या योजनेचा लाभ घेत आहेत. प्रवाशांना वारंवार तिकीट काढण्याची गरज भासत नाही आणि एकाच तिकिटावर अनेक वेळा प्रवास करता येतो, ही या योजनेची मोठी जमेची बाजू ठरली आहे.
सुरुवातीला प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू करण्यात आलेली ही योजना आता अधिक महत्त्वाची ठरत असल्याचे रेल्वे प्रशासनाने नमूद केले आहे. विशेषतः सुट्टीच्या दिवशी आणि पर्यटनस्थळांकडे जाणाऱ्या प्रवाशांकडून या तिकिटांचा मोठ्या प्रमाणात वापर होताना दिसत आहे. त्यामुळे शहरातील पर्यटनाला चालना मिळण्यासही या योजनेचा हातभार लागत आहे. चर्चगेट ते विरार आणि छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस ते कर्जत-कसारा या महत्त्वाच्या उपनगरी मार्गांवर या योजनेचा सर्वाधिक वापर होत असल्याचे निदर्शनास आले आहे. रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या मते, या योजनेमुळे केवळ महसूल वाढलेला नाही, तर तिकीट खिडक्यांवरील गर्दीतही काही प्रमाणात घट झाली आहे. प्रवाशांना प्रत्येक वेळी रांगेत उभे राहून तिकीट घेण्याची गरज राहत नाही, त्यामुळे त्यांचा वेळ वाचतो आणि प्रवास अधिक सुलभ होतो.
एप्रिल २०२५ ते मार्च २०२६ या कालावधीचा आढावा घेतला असता, एकूण ६६ हजार ५७६ पर्यटन तिकिटांची विक्री झाली आहे. या तिकिटांद्वारे २ लाख ७७ हजार ३९२ प्रवाशांनी प्रवास केला असून, १ कोटी ३१ लाख ३४ हजार २९० रुपयांचा महसूल रेल्वेला मिळाला आहे. या आकडेवारीवरून या योजनेची वाढती लोकप्रियता अधोरेखित होते. प्रवाशांच्या गरजेनुसार विविध प्रकारची तिकिटे उपलब्ध करून देण्याचा रेल्वे प्रशासनाचा प्रयत्न यशस्वी ठरत असल्याचे चित्र दिसत आहे. मुंबईसह गुजरातमधील प्रवाशांमध्येही या ‘पर्यटन तिकीट’ योजनेची मागणी वाढताना दिसत आहे. विशेषतः अल्प कालावधीसाठी प्रवास करणाऱ्या लोकांसाठी ही योजना अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे. भविष्यात या योजनेचा विस्तार करण्याचा विचार रेल्वे प्रशासन करत असून, अधिकाधिक प्रवाशांपर्यंत या सुविधेची माहिती पोहोचवण्यासाठी जनजागृती मोहीम राबविण्याचेही नियोजन करण्यात आले आहे. पश्चिम रेल्वेचे मुख्य जनसंपर्क अधिकारी विनीत अभिषेक यांनीही या योजनेला मिळणाऱ्या प्रतिसादाबद्दल समाधान व्यक्त केले आहे.
दरम्यान, जानेवारी २०२६ हा महिना या योजनेसाठी विशेष ठरला आहे. पश्चिम रेल्वेच्या आकडेवारीनुसार, या महिन्यात सर्वाधिक २५ हजार २९८ प्रवाशांनी ‘पर्यटन तिकीट’चा वापर केला. या कालावधीत रेल्वेला ११ लाख ८३ हजार रुपयांचा महसूल प्राप्त झाला. नववर्षाच्या सुट्ट्या आणि पर्यटनाची वाढती मागणी यामुळे जानेवारी महिन्यात प्रवाशांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढल्याचे स्पष्ट झाले आहे. एकूणच, ‘पर्यटन तिकीट’ योजना उपनगरी रेल्वे प्रवासात एक सकारात्मक बदल घडवून आणत आहे. प्रवाशांना सोयीस्कर, किफायतशीर आणि वेळ वाचवणारी सेवा उपलब्ध करून देतानाच रेल्वेच्या महसुलातही भर घालत असल्याने ही योजना दोन्ही बाजूंनी लाभदायक ठरत आहे. आगामी काळात या योजनेचा अधिक विस्तार झाल्यास आणि अधिक प्रभावीपणे अंमलबजावणी झाल्यास उपनगरी रेल्वे प्रवासाचा अनुभव आणखी सुधारण्याची शक्यता आहे.
