नवी दिल्ली : देशात सध्या तीव्र हीटवेवची परिस्थिती निर्माण झाली असून उत्तर आणि मध्य भारतातील अनेक राज्यांमध्ये सूर्य अक्षरशः आग ओकत आहे. अनेक भागांमध्ये तापमान ४० ते ४५ डिग्री सेल्सिअसपर्यंत पोहोचल्यामुळे जनजीवन विस्कळीत झाले आहे. भारतीय हवामान विभाग म्हणजेच आयएमडीने येत्या आठवड्यासाठी हवामानाचा अंदाज जाहीर करताना स्पष्ट केले आहे की, पुढील काही दिवस उष्णतेपासून कोणताही मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता नाही. त्यामुळे नागरिकांनी विशेष काळजी घ्यावी, विशेषतः दुपारी १२ ते ४ या वेळेत घराबाहेर पडणे टाळावे, असा सल्ला देण्यात आला आहे.
आयएमडीच्या अंदाजानुसार, उत्तर भारताच्या तुलनेत दक्षिण भारतातील हवामान तुलनेने सौम्य राहण्याची शक्यता आहे. पुढील ७२ तासांत दक्षिण महाराष्ट्र, उत्तर कर्नाटक आणि तेलंगणा या भागांमध्ये मेघगर्जनेसह मुसळधार पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. या पावसामुळे त्या भागांतील तापमानात काहीशी घट होऊन नागरिकांना उष्णतेपासून दिलासा मिळू शकतो. त्याचप्रमाणे, ईशान्य भारतातील अरुणाचल प्रदेश, आसाम, मेघालय आणि उप-हिमालयीन पश्चिम बंगालमध्ये हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
दुसरीकडे, पंजाब, उत्तर राजस्थान आणि पश्चिम हरियाणा या भागांमध्ये मेघगर्जनेसह हलका पाऊस होण्याची शक्यता असली तरी त्याचा उष्णतेवर फारसा परिणाम होणार नाही. दिल्ली आणि आसपासच्या मैदानी प्रदेशांमध्ये मात्र कोणताही मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. त्यामुळे या भागांमध्ये उष्णतेचा कहर कायम राहणार आहे.
आयएमडीच्या निकषांनुसार, जेव्हा एखाद्या भागातील तापमान हे सामान्य तापमानापेक्षा किमान ४.५ डिग्री सेल्सिअसने जास्त असते, तेव्हा त्या परिस्थितीला हीटवेव घोषित केले जाते. सध्या देशातील अनेक भागांमध्ये ही मर्यादा ओलांडली गेली असून त्यामुळे उष्णतेची लाट अधिक तीव्र बनली आहे. विशेषतः पूर्व उत्तर प्रदेश, पूर्व मध्य प्रदेश, छत्तीसगड आणि विदर्भातील काही भागांमध्ये तापमान आधीच ४० ते ४५ डिग्री सेल्सिअसच्या दरम्यान पोहोचले आहे.
या आठवड्यात विदर्भ, मध्य प्रदेश आणि छत्तीसगड हे देशातील सर्वाधिक उष्ण प्रदेश ठरले आहेत. राजस्थान आणि उत्तर प्रदेशच्या काही भागांमध्येही कडक उन्हाचा तडाखा जाणवत आहे. ओडिशा, किनारपट्टीवरील आंध्र प्रदेश आणि पूर्व किनारपट्टीवरील तामिळनाडूमध्ये उष्णतेसोबत वाढलेल्या आर्द्रतेमुळे परिस्थिती अधिकच गंभीर झाली आहे. जास्त आर्द्रतेमुळे घामाचे बाष्पीभवन नीट होत नाही, त्यामुळे शरीराला जाणवणारे तापमान प्रत्यक्ष तापमानापेक्षा अधिक वाटते आणि त्यामुळे नागरिकांना अधिक त्रास सहन करावा लागत आहे.
हवामान विभागाच्या माहितीनुसार, ही तीव्र उष्णता किमान २२ एप्रिलपर्यंत कायम राहण्याची शक्यता आहे. पूर्व उत्तर प्रदेशात २० एप्रिलच्या सुमारास काहीसा दिलासा मिळू शकतो, तर विदर्भ आणि मध्य भारतातील काही भागांमध्ये तापमान लवकर कमी होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. मात्र राजस्थान आणि ओडिशामध्ये हीटवेवची स्थिती २२ एप्रिलपर्यंत कायम राहील, तर झारखंडमध्ये २१ एप्रिलपर्यंत उष्णतेपासून कोणताही दिलासा मिळणार नाही.
एकूणच, पुढील तीन ते चार दिवस देशातील बहुतांश मैदानी प्रदेशांसाठी अत्यंत आव्हानात्मक ठरणार आहेत. त्यामुळे नागरिकांनी आवश्यक ती काळजी घेणे, भरपूर पाणी पिणे, हलके कपडे परिधान करणे आणि अत्यावश्यक असेल तेव्हाच घराबाहेर पडणे, असे उपाय अवलंबणे अत्यंत गरजेचे ठरणार आहे.
